تب دنگی : علایم و درمان (آپدیت مرداد)

تب دنگی:

تب دنگی یک بیماری ویروسی است که توسط نیش پشه‌های آلوده از گونه‌های Aedes aegypti و Aedes albopictus به انسان‌ها منتقل می‌شود. این بیماری در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری جهان شیوع دارد و می‌تواند علائم شدیدی ایجاد کند. با توجه به تغییرات اقلیمی و افزایش سفرهای بین‌المللی، موارد ابتلا به این بیماری در مناطق جدید نیز گزارش می‌شود.

تب دنگی علائم

علائم تب دنگی معمولاً 4 تا 10 روز پس از نیش پشه آلوده ظاهر می‌شود و شامل موارد زیر است:

• - تب بالا (بالای 40 درجه سانتی‌گراد)
• - سردرد شدید
• - درد شدید پشت چشم‌ها
• - درد مفاصل و عضلات
• - تهوع و استفراغ
• - جوش‌های پوستی
• - خونریزی از لثه یا بینی
• - خون در ادرار، مدفوع یا استفراغ

در موارد شدیدتر، تب دنگی می‌تواند منجر به خونریزی داخلی، افت فشار خون و شوک شود که نیاز به مراقبت‌های ویژه دارد.

ویروس دنگی

ویروس دنگی از خانواده Flaviviridae و جنس Flavivirus است و دارای چهار سروتیپ مختلف به نام‌های DENV-1، DENV-2، DENV-3، و DENV-4 است. ابتلا به یکی از این سروتیپ‌ها ممکن است ایمنی موقتی نسبت به همان سروتیپ ایجاد کند، اما فرد همچنان در معرض خطر ابتلا به سایر سروتیپ‌ها قرار دارد که می‌تواند منجر به بروز فرم شدیدتر بیماری، مانند تب دنگی هموراژیک، شود.

پشه آئدس

پشه آئدس، به ویژه گونه‌های Aedes aegypti و Aedes albopictus، نقش اصلی در انتقال ویروس دنگی دارند. این پشه‌ها به طور عمده در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری زندگی می‌کنند و در آب‌های راکد تخم‌ریزی می‌کنند. پشه‌های آئدس به دلیل عادات نیش‌زنی روزانه خود، به راحتی می‌توانند ویروس را بین انسان‌ها منتقل کنند. علاوه بر تب دنگی، این پشه‌ها قادر به انتقال سایر ویروس‌های خطرناک مانند زیکا و چیکونگونیا نیز هستند، که باعث می‌شود کنترل و کاهش جمعیت آنها اهمیت بالایی داشته باشد.

تب دانگی چطور منتقل می‌شود؟

پشه‌های ماده از نوع Aedes که حامل ویروس هستند، ویروس را از طریق نیش زدن به انسان‌ها منتقل می‌کنند. این پشه‌ها در مناطق شهری و نیمه‌شهری مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری زندگی می‌کنند و اغلب در آب‌های راکد تخم‌ریزی می‌کنند.

تشخیص تب دنگی

تشخیص تب دنگی از طریق آزمایش خون و بررسی علائم بالینی انجام می‌شود. تاریخچه سفر بیمار به مناطق آلوده نیز می‌تواند در تشخیص کمک‌کننده باشد. در موارد شدید، بررسی تعداد پلاکت‌های خون و عملکرد کلیه‌ها و کبد ضروری است.

درمان تب دنگی

درمان خاصی برای تب دنگی وجود ندارد و بیشتر به صورت حمایتی است. این شامل:

• - استراحت کافی
• - مصرف مایعات برای جلوگیری از کم‌آبی
• - استفاده از داروهای ضدتب مانند استامینوفن
• - اجتناب از داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و آسپیرین به دلیل خطر خونریزی

در موارد شدیدتر، بیمار ممکن است نیاز به بستری شدن در بیمارستان و دریافت مراقبت‌های ویژه داشته باشد.

مرگ در اثر تب دنگی

مرگ ناشی از تب دنگی به دلیل فرم شدیدتر بیماری به نام تب دنگی هموراژیک رخ می‌دهد. این فرم بیماری می‌تواند به خونریزی داخلی، کاهش شدید فشار خون و شوک منجر شود که در صورت عدم درمان سریع و مناسب، می‌تواند مرگبار باشد. علائم هشدار دهنده شامل تب بالا، سردرد شدید، درد شدید مفاصل و عضلات، خونریزی از لثه‌ها و بینی، و افت شدید فشار خون است. دریافت مراقبت‌های پزشکی سریع و مناسب، نظارت بر علائم حیاتی و درمان‌های حمایتی می‌تواند به کاهش مرگ و میر ناشی از این بیماری کمک کند.

پیشگیری و کنترل

برای پیشگیری از تب دنگی باید جمعیت پشه‌های ناقل کاهش یابد. این اقدامات شامل:

• - استفاده از پشه‌بند و پوشیدن لباس‌های پوشیده
• - استفاده از مواد دافع حشرات
• - حذف آب‌های راکد که محل تخم‌ریزی پشه‌ها هستند

تب دنگی در ایران

بر اساس گزارش‌های وزارت بهداشت ایران، تا تاریخ تیر ماه 1403، 149 مورد ابتلا به تب دنگی در کشور تشخیص داده شده است و متأسفانه سه نفر در اثر این بیماری جان خود را از دست داده‌اند. این موارد عمدتاً در مسافران بازگشته از کشورهای همسایه مانند امارات، پاکستان و افغانستان مشاهده شده‌اند. همچنین، چهار استان جنوبی و سه استان شمالی از جمله گیلان، مازندران و گلستان نیز در معرض خطر این بیماری قرار دارند.

از سال 1395، برنامه مراقبت از پشه آئدس در ایران راه‌اندازی شده است. اولین مورد شناسایی پشه آئدس در شهرستان بندرلنگه استان هرمزگان در سال 1398 گزارش شد. به گفته مسئولان وزارت بهداشت، شهرستان چابهار آلوده‌ترین شهر کشور از نظر وجود پشه ناقل بیماری تب دنگی است و احتمال بروز اپیدمی از اواخر مرداد ماه بسیار زیاد است.

شهرهای مبتلا به تب دنگی

• تهران - چند مورد شناسایی شده.
• شیراز - موارد ابتلا از امارات وارد شده.
• مشهد - موارد ابتلا از امارات وارد شده.
• قزوین - موارد ابتلا از امارات وارد شده.
• قم - موارد ابتلا از امارات وارد شده.
• بندر لنگه - موارد محلی شناسایی شده.
• هرمزگان - شامل شهرهای بندر لنگه و دیگر مناطق.
• سیستان و بلوچستان - شامل شهرهای چابهار و کنارک.
• بوشهر - شامل شهرهای عسلویه و کنگان.
• خوزستان
• گیلان
• مازندران
• گلستان

واکسن تب دنگی

دو واکسن اصلی برای تب دنگی تاکنون تایید شده‌اند: Dengvaxia و Qdenga. Dengvaxia که توسط Sanofi Pasteur توسعه یافته، یک واکسن چهارگانه زنده و نوترکیب است که در سه دوز با فاصله‌های شش ماهه تزریق می‌شود. این واکسن برای افرادی که سابقه عفونت دنگی دارند و در سنین 9 تا 45 یا 9 تا 60 سال (بسته به تاییدیه‌های کشور) زندگی می‌کنند، توصیه می‌شود. نیاز به آزمایش قبلی برای تایید عفونت دنگی استفاده گسترده از این واکسن را محدود کرده است.

واکسن Qdenga که توسط Takeda توسعه یافته، زنده و تضعیف شده است و حاوی نسخه‌های ضعیف شده چهار سروتیپ ویروس دنگی است. برنامه تزریق این واکسن شامل دو دوز با فاصله سه ماه است و برای کودکان 6 تا 16 سال در مناطق با شیوع بالای دنگی توصیه می‌شود. این واکسن در 21 کشور عرضه شده و در 17 کشور اروپایی در دسترس است. WHO توصیه می‌کند که واکسن Qdenga در برنامه‌های واکسیناسیون مناطق با شیوع بالای دنگی معرفی شود.

با توجه به افزایش موارد تب دنگی در ایران، معرفی و استفاده از واکسن‌های تایید شده مانند Qdenga می‌تواند نقش مهمی در کنترل شیوع بیماری داشته باشد. مقامات بهداشتی باید برنامه‌های واکسیناسیون و آزمایشات قبلی برای تایید عفونت دنگی را به طور جدی در نظر بگیرند تا از موثر بودن این اقدامات اطمینان حاصل کنند. با معرفی واکسن‌های موثر و اجرای برنامه‌های واکسیناسیون مناسب، می‌توان از شیوع گسترده‌تر این بیماری جلوگیری کرد و سلامتی جوامع را حفظ نمود.

نتیجه گیری:

افزایش آگاهی عمومی، و تقویت نظام‌های بهداشتی از جمله اقداماتی است که می‌توانند به طور مؤثری به مبارزه با تب دنگی کمک کنند. در نهایت، همکاری‌های بین‌المللی و استفاده از تجارب موفق کشورهای دیگر می‌تواند راهگشای ایران در این مسیر باشد. تنها با ترکیبی از واکسیناسیون، آموزش، و پیشگیری می‌توانیم به آینده‌ای عاری از تهدید تب دنگی دست یابیم و سلامت و امنیت جامعه را تضمین کنیم.