۱۲۰ سوال آزمون استخدامی T-SQL و SQL Server با جواب کامل؛ از Junior تا Senior

۲۱. مفهوم CTE چیه و چه مزیتی نسبت به Subqueryهای تو در تو داره؟

CTE مخفف Common Table Expression هست. به زبان ساده، CTE یک ساختار موقت و منطقیه که فقط داخل همون Statement اعتبار داره و با کلمه کلیدی WITH تعریف می‌شه.

مثلاً این کوئری رو ببین:

WITH CustomerOrders AS
```

(
SELECT CustomerID, COUNT(*) AS OrderCount
FROM Orders
GROUP BY CustomerID
)
SELECT *
FROM CustomerOrders
WHERE OrderCount > 5;

مزیت اصلی CTE خوانایی کده. به‌جای اینکه چند تا Subquery تودرتو و سخت‌خوان بنویسی، می‌تونی Query رو مرحله‌به‌مرحله جلو ببری. این کار مخصوصاً وقتی Query بزرگ می‌شه، خیلی کمک می‌کنه که هم خودت بهتر بفهمیش، هم نفر بعدی که قراره کدت رو نگهداری کنه اذیت نشه.

۲۲. تفاوت Local Temp Table با # و Global Temp Table با ## چیه؟

Local Temp Table با یک # ساخته می‌شه و فقط در همون Session قابل دسترسیه. یعنی همون Connection یا Session که جدول رو ساخته، می‌تونه ازش استفاده کنه.

CREATE TABLE #TempOrders
```

(
OrderID INT,
TotalAmount DECIMAL(18,2)
);

وقتی Session بسته بشه، این جدول موقت هم حذف می‌شه.

اما Global Temp Table با دو تا ## ساخته می‌شه و برای Sessionهای دیگه هم قابل مشاهده است؛ البته تا وقتی که Session سازنده بسته بشه و بقیه Sessionهایی هم که دارن ازش استفاده می‌کنن، کارشون تموم بشه.

CREATE TABLE ##GlobalTemp
```

(
ID INT
);

۲۳. Table Variable و Temp Table از نظر Transaction و Performance چه تفاوت‌هایی دارن؟

Temp Table در tempdb ساخته می‌شه و کاملاً در رفتار Transaction شرکت می‌کنه. یعنی اگه داخل یک Transaction روی اون Insert انجام بدی و بعد Rollback کنی، تغییرات داده‌ای اون هم Rollback می‌شه.

Table Variable هم معمولاً در tempdb مدیریت می‌شه، اما رفتارش با Temp Table دقیقاً یکی نیست. تعریف خود Table Variable مثل یک آبجکت عادی داخل Transaction Rollback نمی‌شه، و در عمل بحث مهم‌تر در مصاحبه معمولاً فقط Transaction نیست؛ بیشتر بحث Performance، Statistics و Cardinality Estimation مطرحه.

تفاوت‌های کاربردی این دو تا این‌هاست:

• Temp Table معمولاً برای داده‌های بیشتر و Queryهای پیچیده‌تر انتخاب بهتریه.
• Temp Table می‌تونه Statistics بهتری داشته باشه و Optimizer معمولاً تخمین دقیق‌تری از حجم داده می‌زنه.
• روی Temp Table می‌تونی Indexهای کاربردی‌تری تعریف کنی.
• Table Variable بیشتر برای داده‌های کم و پردازش‌های ساده مناسبه.
• در نسخه‌های جدید SQL Server رفتار Table Variable بهتر شده، اما هنوز نباید کورکورانه ازش استفاده کرد.

۲۴. ساختار TRY...CATCH چطور کار می‌کنه و ERROR_MESSAGE() و ERROR_LINE() کجا به درد می‌خورن؟

TRY...CATCH برای مدیریت خطا در T-SQL استفاده می‌شه. یعنی دستورات اصلی رو داخل بخش TRY می‌نویسی و اگه خطایی رخ بده، کنترل برنامه می‌ره داخل بخش CATCH.

ساختار کلیش این شکلیه:

BEGIN TRY
-- دستورات اصلی
```

END TRY
BEGIN CATCH
SELECT
ERROR_NUMBER() AS ErrorNumber,
ERROR_MESSAGE() AS ErrorMessage,
ERROR_LINE() AS ErrorLine;
END CATCH;

اگر داخل بخش TRY خطایی رخ بده، SQL Server اجرای عادی رو متوقف می‌کنه و وارد CATCH می‌شه. اونجا می‌تونی اطلاعات خطا رو بخونی، Log ثبت کنی، Transaction رو Rollback کنی یا خطا رو دوباره پرتاب کنی.

چند تابع مهم برای خواندن جزئیات خطا:

• ERROR_MESSAGE() متن خطا رو برمی‌گردونه.
• ERROR_LINE() شماره خطی رو می‌ده که خطا در اون رخ داده.
• ERROR_NUMBER() شماره خطای SQL Server رو برمی‌گردونه.
• ERROR_SEVERITY() شدت خطا رو مشخص می‌کنه.
• ERROR_PROCEDURE() اسم Procedure یا Trigger مربوط به خطا رو برمی‌گردونه.

در کار واقعی، TRY...CATCH معمولاً کنار Transaction استفاده می‌شه:

BEGIN TRY
BEGIN TRAN;

-- عملیات اصلی

COMMIT TRAN;
```

END TRY
BEGIN CATCH
IF @@TRANCOUNT > 0
ROLLBACK TRAN;

```
THROW;
```

END CATCH;

۲۵. تفاوت Stored Procedure و User Defined Function چیه؟

Stored Procedure بیشتر برای اجرای یک فرآیند یا عملیات استفاده می‌شه. یعنی می‌تونه Insert، Update، Delete، Transaction، Dynamic SQL، Error Handling و حتی چند Result Set داشته باشه.

اما Function معمولاً برای محاسبه و برگردوندن مقدار استفاده می‌شه. Function می‌تونه Scalar باشه، یعنی یک مقدار برگردونه، یا Table-Valued باشه، یعنی خروجی جدولی بده. ولی در کل محدودیت‌های بیشتری نسبت به Stored Procedure داره.

تفاوت‌های مهم این دو:

• Procedure رو معمولاً با EXEC اجرا می‌کنیم.
• Function رو می‌تونیم داخل SELECT استفاده کنیم.
• Procedure می‌تونه چندین عملیات DML انجام بده.
• Function محدودتره و نباید اثر جانبی جدی روی دیتابیس داشته باشه.
• Function باید مقدار برگردونه.

نمونه استفاده از Function:

SELECT dbo.CalculateTax(TotalAmount)
```

FROM Orders;

نمونه اجرای Procedure:

EXEC dbo.CreateOrder @CustomerID = 1, @Amount = 500000;

۲۶. چرا Inline Table-Valued Function معمولاً بهتر از Multi-Statement Table-Valued Functionه؟

Inline Table-Valued Function یا Inline TVF رو می‌تونی شبیه یک View پارامتردار در نظر بگیری. داخلش فقط یک Query برمی‌گرده و Optimizer می‌تونه محتوای اون Query رو ببیند و برای کل عملیات Execution Plan بهتری بسازه.

نمونه Inline TVF:

CREATE FUNCTION dbo.GetCustomerOrders(@CustomerID INT)
```

RETURNS TABLE
AS
RETURN
(
SELECT *
FROM Orders
WHERE CustomerID = @CustomerID
);

اما Multi-Statement TVF معمولاً داخل یک Table Variable داده می‌ریزه و بعد خروجی رو برمی‌گردونه. در نسخه‌های قدیمی‌تر SQL Server، Optimizer تخمین ضعیفی از تعداد رکوردهای خروجی این نوع Function داشت و همین موضوع می‌تونست باعث Planهای بد بشه.

۲۷. Window Function چیه و چه فرقی با GROUP BY سنتی داره؟

Window Functionها روی مجموعه‌ای از ردیف‌های مرتبط محاسبه انجام می‌دن، اما برخلاف GROUP BY، ردیف‌های اصلی رو در هم ادغام نمی‌کنن. یعنی هم جزئیات هر ردیف رو داری، هم می‌تونی کنار هر ردیف یک محاسبه تحلیلی ببینی.

مثلاً این کوئری رو ببین:

SELECT
OrderID,
CustomerID,
TotalAmount,
SUM(TotalAmount) OVER(PARTITION BY CustomerID) AS CustomerTotal
```

FROM Orders;

اینجا همچنان هر سفارش رو جداگانه می‌بینی، اما مجموع خریدهای همون مشتری هم کنار هر ردیف نمایش داده می‌شه.

اما اگر از GROUP BY استفاده کنی:

SELECT CustomerID, SUM(TotalAmount)
```

FROM Orders
GROUP BY CustomerID;

خروجی دیگه در سطح سفارش نیست؛ خلاصه می‌شه در سطح CustomerID. یعنی جزئیات تک‌تک سفارش‌ها رو از دست می‌دی.

۲۸. تفاوت ROW_NUMBER()، RANK() و DENSE_RANK() در رتبه‌بندی رکوردها چیه؟

هر سه تابع برای رتبه‌بندی رکوردها استفاده می‌شن، اما وقتی مقدارهای مساوی داشته باشیم، رفتارشان فرق می‌کنه.

ROW_NUMBER() به هر رکورد یک شماره یکتا می‌ده، حتی اگر مقدارهای رتبه‌بندی مساوی باشن.

RANK() به مقدارهای مساوی رتبه یکسان می‌ده، اما بعد از تساوی، رتبه بعدی رو با فاصله حساب می‌کنه.

DENSE_RANK() هم به مقدارهای مساوی رتبه یکسان می‌ده، اما فاصله ایجاد نمی‌کنه.

مثلاً فرض کن حقوق‌ها این‌ها باشن:

1000, 900, 900, 800

خروجی رتبه‌بندی این شکلی می‌شه:

• ROW_NUMBER: 1, 2, 3, 4
• RANK: 1, 2, 2, 4
• DENSE_RANK: 1, 2, 2, 3

۲۹. دستورات LEAD و LAG چه کاربردی برای دسترسی به رکوردهای قبلی و بعدی دارن؟

LAG مقدار رکورد قبلی رو برمی‌گردونه و LEAD مقدار رکورد بعدی رو. این دو تابع وقتی خیلی به درد می‌خورن که بخوای یک ردیف رو با ردیف قبل یا بعد خودش مقایسه کنی.

مثال:

SELECT
CustomerID,
OrderDate,
TotalAmount,
LAG(TotalAmount) OVER(PARTITION BY CustomerID ORDER BY OrderDate) AS PreviousAmount,
LEAD(TotalAmount) OVER(PARTITION BY CustomerID ORDER BY OrderDate) AS NextAmount
```

FROM Orders;

اینجا برای هر سفارش، مبلغ سفارش قبلی و سفارش بعدی هم کنار همون ردیف نمایش داده می‌شه.

چند کاربرد رایج LEAD و LAG:

• مقایسه فروش ماه جاری با ماه قبل
• محاسبه فاصله زمانی بین دو ورود کاربر
• تحلیل روند قیمت
• پیدا کردن تغییرات وضعیت
• بررسی رفتار مشتری در سفارش‌های پشت سر هم

۳۰. تفاوت CROSS APPLY و OUTER APPLY چیه و چه زمانی به‌جای JOIN ازشون استفاده می‌کنیم؟

APPLY زمانی کاربرد داره که بخوای برای هر ردیف از جدول سمت چپ، یک Query یا Table-Valued Function رو اجرا کنی. یعنی سمت راست Query می‌تونه به مقدارهای ردیف سمت چپ وابسته باشه.

CROSS APPLY فقط ردیف‌هایی رو برمی‌گردونه که سمت راست براشون خروجی داشته باشه. از این نظر شبیه INNER JOIN رفتار می‌کنه.

OUTER APPLY همه ردیف‌های سمت چپ رو نگه می‌داره، حتی اگه سمت راست هیچ خروجی‌ای نداشته باشه. از این نظر شبیه LEFT JOIN هست.

یک مثال کاربردی: گرفتن آخرین سفارش هر مشتری با OUTER APPLY:

SELECT c.CustomerID, c.Name, o.OrderID, o.OrderDate
```

FROM Customers c
OUTER APPLY
(
SELECT TOP (1) *
FROM Orders o
WHERE o.CustomerID = c.CustomerID
ORDER BY o.OrderDate DESC, o.OrderID DESC
) o;

در این مثال، برای هر مشتری، یک Query جدا اجرا می‌شه که آخرین سفارش همون مشتری رو پیدا می‌کنه. اگر مشتری سفارشی نداشته باشه، چون از OUTER APPLY استفاده کردیم، خود مشتری همچنان در خروجی باقی می‌مونه.

۳۱. جدول‌های سیستمی inserted و deleted در Triggerها چه داده‌هایی رو نگه می‌دارن؟

در Triggerهای DML، یعنی Triggerهایی که روی INSERT، UPDATE و DELETE اجرا می‌شن، SQL Server دو جدول منطقی موقت به نام‌های inserted و deleted در اختیار ما می‌ذاره.

این جدول‌ها واقعی و دائمی نیستن؛ فقط موقع اجرای Trigger وجود دارن و کمک می‌کنن بفهمیم قبل و بعد از تغییر، چه داده‌هایی داشتیم.

• در عملیات INSERT، رکوردهای جدید داخل inserted قرار می‌گیرن.
• در عملیات DELETE، رکوردهای حذف‌شده داخل deleted قرار می‌گیرن.
• در عملیات UPDATE، مقدار قبلی داخل deleted و مقدار جدید داخل inserted قرار می‌گیره.

یک نمونه ساده:

CREATE TRIGGER trg_Orders_Update
```

ON Orders
AFTER UPDATE
AS
BEGIN
SELECT *
FROM inserted;

```
SELECT *
FROM deleted;
```

END;

در این مثال، وقتی رکوردی در جدول Orders آپدیت بشه، می‌تونیم مقدار جدید رو از inserted و مقدار قبلی رو از deleted ببینیم.

۳۲. تفاوت EXISTS و IN در برخورد با NULL داخل Subquery چیه؟

IN یک لیست از مقدارها رو بررسی می‌کنه. یعنی می‌گه مقدار ستون موردنظر، داخل خروجی Subquery هست یا نه. اما وقتی پای NULL وسط میاد، مخصوصاً در NOT IN، ممکنه نتیجه‌ای بگیری که اصلاً انتظارش رو نداری.

این کوئری رو ببین:

SELECT *
```

FROM Customers
WHERE CustomerID NOT IN (SELECT CustomerID FROM Orders);

اگر خروجی Subquery حتی یک مقدار NULL داشته باشه، شرط می‌تونه به UNKNOWN تبدیل بشه و در نتیجه هیچ رکوردی برنگرده. این یکی از باگ‌های کلاسیک SQL در پروژه‌های واقعیه.

روش امن‌تر معمولاً استفاده از NOT EXISTS هست:

SELECT *
```

FROM Customers c
WHERE NOT EXISTS
(
SELECT 1
FROM Orders o
WHERE o.CustomerID = c.CustomerID
);

EXISTS دنبال این نیست که مقدار دقیقاً داخل یک لیست هست یا نه؛ فقط بررسی می‌کنه آیا رکورد متناظر وجود داره یا نه. برای همین در سناریوهای وجود و عدم وجود، معمولاً خواناتر و امن‌تره.

۳۳. تفاوت خروجی COUNT(*) و COUNT(ColumnName) چیه؟

COUNT(*) تعداد کل ردیف‌ها رو می‌شماره؛ فرقی هم نمی‌کنه ستون‌ها NULL باشن یا نباشن.

اما COUNT(ColumnName) فقط ردیف‌هایی رو می‌شماره که اون ستون خاص مقدار NULL نداشته باشه.

مثال:

SELECT
COUNT(*) AS TotalRows,
COUNT(Email) AS RowsWithEmail
```

FROM Customers;

فرض کن ۱۰۰ مشتری داریم، ولی فقط ۸۰ نفر ایمیل ثبت کردن. در این حالت خروجی می‌تونه این شکلی باشه:

TotalRows = 100
```

RowsWithEmail = 80

۳۴. دستورات PIVOT و UNPIVOT چطور داده‌ها رو بین سطر و ستون جابه‌جا می‌کنن؟

PIVOT داده‌ها رو از حالت سطری به حالت ستونی تبدیل می‌کنه. مثلاً می‌تونی فروش سال‌های مختلف رو از چند ردیف جدا، به چند ستون جدا تبدیل کنی.

UNPIVOT برعکس این کار رو انجام می‌ده؛ یعنی ستون‌ها رو به ردیف تبدیل می‌کنه.

یک مثال ساده از PIVOT:

SELECT *
```

FROM
(
SELECT CustomerID, YEAR(OrderDate) AS OrderYear, TotalAmount
FROM Orders
) src
PIVOT
(
SUM(TotalAmount)
FOR OrderYear IN ([2024], [2025], [2026])
) p;

اینجا فروش هر مشتری بر اساس سال، به ستون‌های جداگانه تبدیل می‌شه.

کاربردهای رایج PIVOT و UNPIVOT:

• گزارش‌های مدیریتی
• گزارش فروش ماهانه یا سالانه
• آماده‌سازی داده برای ابزارهای BI
• تبدیل ساختار داده برای گزارش‌گیری راحت‌تر

۳۵. توابع SUBSTRING، CHARINDEX و PATINDEX چطور برای کار با متن‌ها با هم ترکیب می‌شن؟

این سه تابع برای دستکاری و جستجو داخل متن‌ها خیلی کاربرد دارن.

• SUBSTRING بخشی از یک رشته رو جدا می‌کنه.
• CHARINDEX محل قرار گرفتن یک عبارت مشخص رو داخل رشته پیدا می‌کنه.
• PATINDEX شبیه CHARINDEX هست، ولی از Pattern و Wildcard هم پشتیبانی می‌کنه.

مثلاً اگر بخوای بخش قبل از @ رو از ایمیل جدا کنی، می‌تونی این کار رو انجام بدی:

SELECT
Email,
SUBSTRING(Email, 1, CHARINDEX('@', Email) - 1) AS UserNamePart
```

FROM Customers
WHERE Email IS NOT NULL
AND CHARINDEX('@', Email) > 0;

در این کوئری، CHARINDEX جای @ رو پیدا می‌کنه و SUBSTRING بخش قبل از اون رو جدا می‌کنه.

نمونه PATINDEX:

SELECT PATINDEX('%[0-9]%', 'ABC123');

این کوئری محل اولین عدد داخل رشته رو پیدا می‌کنه.

۳۶. توابع DATEADD، DATEDIFF و EOMONTH چه کاربردی در محاسبات مالی و ماهانه دارن؟

این سه تابع برای کار با تاریخ در SQL Server خیلی مهمن، مخصوصاً وقتی بحث گزارش‌های مالی، گزارش‌های ماهانه، سررسیدها و محاسبات دوره‌ای مطرحه.

• DATEADD به یک تاریخ، مقدار مشخصی اضافه یا از اون کم می‌کنه.
• DATEDIFF اختلاف بین دو تاریخ رو بر اساس یک واحد مشخص حساب می‌کنه.
• EOMONTH آخرین روز ماه رو برمی‌گردونه.

چند مثال ساده:

SELECT DATEADD(DAY, 7, GETDATE());

این دستور ۷ روز به تاریخ امروز اضافه می‌کنه.

SELECT DATEDIFF(DAY, '20260101', GETDATE());

این یکی تعداد روزهای بین دو تاریخ رو برمی‌گردونه.

SELECT EOMONTH(GETDATE());

این دستور آخرین روز ماه جاری رو می‌ده.

چند کاربرد واقعی در سیستم‌های مالی:

• محاسبه فروش ماهانه
• محاسبه تاریخ سررسید
• ساخت گزارش پایان ماه
• محاسبه مانده دوره
• گزارش‌گیری بر اساس بازه‌های زمانی دقیق

WHERE OrderDate >= '20260101'
```

AND OrderDate < '20260201'

۳۷. در Queryهایی که از NOT IN با Subquery استفاده می‌کنن، وجود یک NULL چه دردسری درست می‌کنه؟

اگر Subquery داخل NOT IN حتی یک مقدار NULL برگردونه، شرط می‌تونه برای همه رکوردها UNKNOWN بشه و نتیجه نهایی خالی برگرده.

این کوئری در ظاهر ساده است، اما می‌تونه خطرناک باشه:

SELECT *
```

FROM Customers
WHERE CustomerID NOT IN
(
SELECT CustomerID
FROM Orders
);

اگر Orders.CustomerID حتی یک مقدار NULL داشته باشه، ممکنه خروجی Query هیچ مشتری‌ای نباشه؛ حتی اگر واقعاً مشتری‌هایی وجود داشته باشن که سفارش ندارن.

راه‌حل حرفه‌ای‌تر معمولاً NOT EXISTS هست:

SELECT *
```

FROM Customers c
WHERE NOT EXISTS
(
SELECT 1
FROM Orders o
WHERE o.CustomerID = c.CustomerID
);

اگر مجبور باشی از NOT IN استفاده کنی، حداقل باید NULLها رو از خروجی Subquery حذف کنی:

WHERE CustomerID NOT IN
```

(
SELECT CustomerID
FROM Orders
WHERE CustomerID IS NOT NULL
)

۳۸. کلاز OUTPUT در دستورات INSERT، UPDATE و DELETE چه امکاناتی به برنامه‌نویس می‌ده؟

کلاز OUTPUT بهت اجازه می‌ده رکوردهایی رو که موقع INSERT، UPDATE یا DELETE تغییر کردن، همون لحظه ببینی یا حتی داخل یک جدول دیگه ذخیره کنی.

مثلاً در INSERT می‌تونی مقدارهای تازه Insertشده رو بگیری:

INSERT INTO Customers(Name)
```

OUTPUT inserted.CustomerID, inserted.Name
VALUES (N'رضا');

در UPDATE هم می‌تونی مقدار قبل و بعد از تغییر رو همزمان داشته باشی:

UPDATE Orders
```

SET TotalAmount = TotalAmount * 1.1
OUTPUT deleted.TotalAmount AS OldAmount,
inserted.TotalAmount AS NewAmount
WHERE OrderDate >= '20260101';

کاربردهای رایج OUTPUT:

• ثبت Audit Log
• گرفتن IDهای Insertشده
• ثبت مقدارهای قبل و بعد از Update
• انتقال داده‌های حذف‌شده به جدول آرشیو
• ردیابی تغییرات در عملیات‌های Set-Based

۳۹. Sequence چیه و چه تفاوتی با Identity داره؟

Identity یک ویژگی برای ستون داخل یک جدوله. یعنی روی یک ستون تعریف می‌کنی تا SQL Server به‌صورت خودکار برای هر رکورد جدید یک عدد تولید کنه.

اما Sequence یک Object مستقل داخل دیتابیسه. یعنی به یک جدول خاص وابسته نیست و می‌تونی ازش برای چند جدول یا چند عملیات مختلف استفاده کنی.

نمونه ساخت Sequence:

CREATE SEQUENCE dbo.OrderNumberSeq
START WITH 1000
INCREMENT BY 1;
```

SELECT NEXT VALUE FOR dbo.OrderNumberSeq;

تفاوت‌های مهم Identity و Sequence:

• Identity به یک ستون در یک جدول وابسته است.
• Sequence مستقل از جدول ساخته می‌شه.
• Sequence می‌تونه قبل از INSERT مقدار تولید کنه.
• Sequence می‌تونه بین چند جدول مشترک استفاده بشه.
• Sequence قابلیت Cache داره.

۴۰. تفاوت Schema با Database چیه و چرا جدول‌ها رو گروه‌بندی می‌کنیم؟

Database ظرف اصلی داده‌هاست. داخل یک Database می‌تونی چند Schema داشته باشی. Schema یک لایه منطقی برای گروه‌بندی Objectهایی مثل Table، View، Stored Procedure و Function هست.

مثلاً این نام‌ها رو ببین:

Sales.Orders
```

HR.Employees
Finance.Payments

در اینجا Sales، HR و Finance اسم Schema هستن و Orders، Employees و Payments اسم Objectهای داخل اون Schemaها.

مزیت‌های استفاده درست از Schema:

• سازمان‌دهی بهتر Objectهای دیتابیس
• مدیریت راحت‌تر Permissionها
• جلوگیری از شلوغی و بی‌نظمی دیتابیس
• تفکیک دامنه‌های کاری مثل فروش، منابع انسانی و مالی
• خواناتر شدن ساختار دیتابیس در پروژه‌های بزرگ

۴۱. کلاز GROUPING SETS چه مزیتی نسبت به چند GROUP BY با UNION ALL داره؟

GROUPING SETS بهت اجازه می‌ده چند سطح مختلف از گروه‌بندی رو داخل یک Query بنویسی. یعنی به‌جای اینکه چند Query جدا با GROUP BY بنویسی و بعد با UNION ALL به هم بچسبونی، همه گروه‌بندی‌ها رو تمیزتر و متمرکزتر داخل یک دستور می‌نویسی.

مثلاً فرض کن می‌خوای فروش رو هم به تفکیک مشتری و سال ببینی، هم به تفکیک مشتری، هم مجموع کل:

SELECT
CustomerID,
YEAR(OrderDate) AS OrderYear,
SUM(TotalAmount) AS TotalSales
```

FROM Orders
GROUP BY GROUPING SETS
(
(CustomerID, YEAR(OrderDate)),
(CustomerID),
()
);

بدون GROUPING SETS، برای همین گزارش باید چند Query جدا بنویسی و خروجی‌ها رو با UNION ALL ترکیب کنی. این کار هم کد رو طولانی‌تر می‌کنه، هم نگهداری و تغییر دادنش سخت‌تر می‌شه.

۴۲. توابع CHOOSE و IIF چه کمکی به ساده‌تر شدن شرط‌های CASE WHEN می‌کنن؟

تابع IIF رو می‌تونی نسخه کوتاه‌تر و ساده‌تر CASE WHEN برای شرط‌های ساده در نظر بگیری.

SELECT IIF(TotalAmount > 1000000, N'High', N'Normal')
```

FROM Orders;

در این مثال، اگر مبلغ سفارش بیشتر از یک میلیون باشه، مقدار High برمی‌گرده؛ در غیر این صورت Normal.

تابع CHOOSE هم بر اساس یک عدد ورودی، یکی از مقدارهای لیست رو انتخاب می‌کنه:

SELECT CHOOSE(2, N'Low', N'Medium', N'High');

خروجی این دستور می‌شه:

Medium

اما نکته مهم اینه که CASE WHEN همچنان گزینه قدرتمندتر، استانداردتر و مناسب‌تر برای شرط‌های پیچیده است.

۴۳. تابع STRING_AGG چطور کار FOR XML PATH رو ساده‌تر کرده؟

قبل از اینکه STRING_AGG به SQL Server اضافه بشه، برای چسباندن چند مقدار رشته‌ای کنار هم معمولاً از روش‌های پیچیده‌تری مثل FOR XML PATH استفاده می‌کردیم. این روش کار می‌کرد، اما هم خوانایی کمتری داشت، هم برای خیلی از برنامه‌نویس‌ها گیج‌کننده بود.

STRING_AGG این کار رو خیلی ساده‌تر کرده. مثلاً این Query همه OrderIDهای هر مشتری رو داخل یک رشته، با جداکننده کاما، نمایش می‌ده:

SELECT
CustomerID,
STRING_AGG(CAST(OrderID AS VARCHAR(20)), ',') AS OrderIDs
```

FROM Orders
GROUP BY CustomerID;

یعنی به‌جای اینکه برای هر مشتری چند ردیف سفارش ببینی، می‌تونی شناسه سفارش‌هاش رو به شکل یک متن تجمیع‌شده داشته باشی.

در نسخه‌های جدیدتر SQL Server، حتی می‌تونی با WITHIN GROUP ترتیب خروجی رو هم مشخص کنی:

STRING_AGG(Name, ',') WITHIN GROUP (ORDER BY Name)

۴۴. Table Partitioning چیه و چه زمانی سراغش می‌ریم؟

Partitioning یعنی یک جدول بزرگ رو از نظر منطقی و فیزیکی به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کنیم. این تقسیم معمولاً بر اساس یک ستون انجام می‌شه؛ مثلاً تاریخ سفارش، سال مالی یا ماه ثبت داده.

فرض کن یک جدول Orders داری که صدها میلیون رکورد داخلشه. می‌تونی این جدول رو بر اساس سال یا ماه Partition کنی تا مدیریت داده‌ها راحت‌تر بشه.

چند مزیت مهم Partitioning:

• مدیریت بهتر داده‌های حجیم
• آرشیو راحت‌تر داده‌های قدیمی
• حذف یا انتقال سریع‌تر داده‌ها با Partition Switching
• بهبود بعضی Queryها، به شرطی که فیلتر روی ستون Partition انجام بشه
• کنترل بهتر روی نگهداری و مدیریت داده‌های تاریخی

اما باید حواست باشه: Partitioning جادو نیست. اگر Queryها بد نوشته شده باشن، Index مناسب وجود نداشته باشه، یا فیلترها از ستون Partition درست استفاده نکنن، ممکنه Partitioning کمکی به Performance نکنه.

۴۵. کاربرد PARTITION BY در Window Functionها چیه؟

PARTITION BY در Window Functionها داده‌ها رو به گروه‌های منطقی تقسیم می‌کنه، اما برخلاف GROUP BY خروجی رو خلاصه نمی‌کنه و ردیف‌ها رو از بین نمی‌بره.

مثلاً این Query برای هر مشتری، سفارش‌ها رو جداگانه شماره‌گذاری می‌کنه:

SELECT
OrderID,
CustomerID,
TotalAmount,
ROW_NUMBER() OVER(PARTITION BY CustomerID ORDER BY OrderDate DESC) AS RowNum
```

FROM Orders;

در اینجا شماره‌گذاری برای هر CustomerID از اول شروع می‌شه. یعنی هر مشتری Partition جداگانه خودش رو داره.

چند کاربرد رایج PARTITION BY:

• پیدا کردن آخرین سفارش هر مشتری
• رتبه‌بندی کارمندان داخل هر دپارتمان
• محاسبه Running Total برای هر حساب
• مقایسه سفارش فعلی با سفارش قبلی همان مشتری
• محاسبه مجموع، میانگین یا رتبه بدون حذف جزئیات ردیف‌ها